اول خرداد سالروز شروع ناآراميهاي مناطق تركنشين كشور به دنبال چاپ كاريكاتوري در روزنامهي ايران هست. هدايت اين جريانات رو گروهي برعهده داشت كه پانتركيسم ناميده ميشه. به همين بهانه، ابتدا تاريخچهي مختصري از ظهور جريان پانتركيسم و در مطالب بعدي به بررسي ويژگيهاي اين جريان خواهيم پرداخت.
===========================
جريان پانتركيسم ابتدا در اوايل قرن بيستم به صورت ناسيوناليسم ترك ظهور يافت كه ماهيتي قومي داشت. اين جريان در آغاز پيدايش خود در پي تأسيس يك دولت جديد مبتني بر گروه قومي ترك بود.
ويژگي قومي جريان ناسيوناليسم تركي و تلاش آن براي ايجاد يك دولت يكدست قومي و بحران هويت شديدي كه در پايان قرن نوزدهم جامعهي عثماني را دربر گرفته بود باعث شد كه اين جريان به تدريج جنبهي رومانتيك به خود گرفته و به مرزهاي افراطي ايدئولوژيهاي "پان" قدم بگذارد.
بدين خاطر بود كه اين جريان از اوايل قرن بيستم به بعد، گونهي افراطي ناسيوناليسم "پانتركي" را به خود گرفت و براي يكپارچه كردن سرزمينهايي كه به گمان طرفداران آن، نشان از رگههاي قومي داشت تلاش كرد.
حتا پس از فروپاشي دولت عثماني نيز دولت جديدالتأسيس تركيه با الهامگيري از ايدئولوژي الحاقگرايانهي "پانتركيسم" در پس گسترش نفوذ سرزميني خود به مناطق همجوار برآمد.
پانتركيسم با با تبديل شدن به ايدئولوژي رسمي دولت تركهاي جوان، عامل اصلي درگيري عثماني در جنگ اول جهاني شد و با تكيه بر آرمانهاي روياگونهي خود جهت اتحاد تركهاي جهان قدم به راهي گذاشت كه ويراني و فروپاشي امپراتوري عثماني را به دنبال آورد. از سوي ديگر جريان ناسيوناليسم عربي (پانعربيسم) نيز كه با جريان پانتركي كشمكش آشتيناپذيري داشت، با شروع جنگ به نيروهاي متفقين پيوست و شورشي نظامي را از درون عليه عثماني به راه انداخت كه در ساقط كردن رژيم تركهاي جوان و فروپاشي عثماني بسيار موثر بود.
ماهيت "فروپاشنده – الحاقگرا"ي پانتركيسم، نه تنها جريان ناسيوناليسم ترك را به سوي "افراطگرايي و گسترشطلبي سرزميني" (براي ادغام سرزمينهاي همقوم) كشاند، بلكه باعث شد كه ناسيوناليستهاي ترك تلاش بيشتري براي نظريهپردازي در مورد ماهيت و اهداف ناسيوناليسم خود به كار گيرند.
ويژگي "پان" بودن و به عبارت ديگر "الحاقگرايي" اين جريان، حتا پس از بنيانگذاري كشورهاي ترك نيز پانتركيستها را در رابطه با دستيابي به اهداف مورد نظر متقاعد نكرد. به همين دليل نظريهپردازان پانترك، پس از سالهاي جنگ اول جهاني به شرح و بسط ايدئولوژي خود و اصول و برنامهها و اهداف آن براي توجيه الحاق ساير سرزمينها به كشور تركيه دست زدند.
جريانهاي پانتركيسم و پانعربيسم پس از فروپاشي عثماني، كشمكشهايي را در خاورميانه پديد آوردند و نه تنها بر سر برخي سرزمينهاي امپراتوري سابق عثماني نظير ايالت اسكندرون (كه تركيه و سوريه هر دو مدعي آن بودند و فرانسويها در ۱۹۳۹ آن را به تركيه واگذار كردند) با يكديگر اختلاف پيدا كردند، بلكه بر سر "الحاق" ساير سرزمينها خاورميانه با ملتهاي ديگر به نزاع پرداختند.
نكتهي جالب اينجاست كه هر دو جريان الحاقگرا و رومانتيك "پانتركيسم" و "پانعربيسم" به بخشهايي از سرزمين ايران چشم دوخته و در صدد الحاق آن به جهان عرب و تركيه (امپراتوري رويايي تركها) هستند. بدين گونه كه "پان عربيسم" در سالهاي پس از دههي ۱۹۲۰، بخشهاي عمدهاي از ايران نظير خوزستان، خليج فارس و جزاير ايراني آن و حتي بلوچستان را سرزمينهاي عربي ميخواند و "پانتركيسم" نيز تركزبان بودن بخش هايي از مناطق ايران را به وسيلهاي در جهت آرمانهاي الحاقگرايانه قرار داد و در مقاطع مختلف تاريخي در صدد الحاق آنها برآمد.
همين الحاق گرايي دو جريان "پان عربيسم" و "پانتركيسم" و دعاوي آنها دربارهي سرزمينهاي ايراني باعث شد كه بعدها يك جريان كوچك "پانايراني" از درون ناسيوناليسم ايراني ظهور كند و به دعاوي الحاقگرايانهي فوق پاسخ گويد.
بدين ترتيب "پانايرانيسم" نه به عنوان يك جريان اوليه و ذاتي ناسيوناليسم ايراني، بلكه به عنوان يك حركت ثانوي و در پاسخ به دعاوي ارضي و توسعهطلبي پان عربيسم و پانتركيسم نسبت به ايران ظهور كرد. با اين همه اين جريان (پانايرانيسم) در مقايسه با دو جريان ديگر پانعربي و پانتركي، معتدلتر بوده و بيشتر موضع تدافعي و فرهنگي داشته است تا تهاجمي و "الحاق گرا".
منبع: باشگاه اندیشه
=============================
پينوشت:
۲. عليرغم اينكه تعصب خاصي روي زبان مادريام ندارم، اما به شدت از به كار بردن كلمهي "آذري" به جاي "تُرك" در صدا و سيماي آقاي ضرغامي ابراز انزجار ميكنم!
۳. سيو همان سيب است؛ "همميهن" همان "شرق" است؛ با همان حرفهايگري شرق و البته با ظاهري جذابتر و پروفشنالتر. راستي قوچاني هم همان قوچاني است. كافيه يادداشت سردبير اولين شمارهي همميهن رو بخونيد. (همون شمارهاي كه عكس سردار خلبان دكتر قاليباف روي صفحهي اولش خودنمايي ميكرد!)
خودِ اصلاحطلبها عقيده دارن كه صدور همزمان مجوز انتشار مجددِ شرق و همميهن، يك شگرد سياسي از طرف رقيب هست. واقعا اينطوره؟
۴. در راستاي حمایت از طرح ناجا اين دو مطلب رو هم بخونيد: